Aug 2

Нодиршоҳ дар Ироқ

Нодиршоҳ Дар ин рӯз, дар соли 1743 Нодиршоҳ дар ҷараёни ҷанг бо усмонӣ дар Байнаннаҳрайн (Ироқи имрӯза), дастури ҳамла бо Киркукро содир кард ва дере нагузашта тӯпхонаи артиши Эрон мавзеъҳои аскарони усмонӣ дар ин шаҳрро гулӯлаборон кард. Дар тӯли ин ҷангҳо дар ҳамин сол Бағдод ва Басраро ҳам аз тарафи Нодир тасарруф карда шуд. Сулаймония, ки туркманон (бозмондагони қара ва қуюнлуҳо) дар он ҷо сукунат доранд, ҳамчунон ба Эрон вафодор буд.          Усмониҳо дар авохири даврони сафавия, ки давлати Исфаҳон умдатан бо сабаби фасоди идории ношӣ аз афтодани умури дарбори шоҳони ин сулола ба дасти гурҷиён ва интисоботи нодуруст заиф шуда буд, бо ихроҷи ҳукми вобаста ба Эрон, бисёре аз минтақаҳои Ироқи имрӯзаро тасарруф карда буд.

Асли 44 Қонуни Асосии Ҷумҳурии Исломӣ ва таъсиси бонки ғайридавлатӣ?!

Ин огоҳӣ (ки дар боло омадааст), рӯзи аввали августи соли 2005 (10 мурдоди соли 1384) дар саҳифаи аввали бархе аз рӯзномаҳои чопи Теҳрон интишор шуда буд, ки як навъ таблиғи банки ғайридавлатии Посоргод буд.     Шӯрои инқилоб бо як мусаввабаи соли 1358 ҳамаи банкҳои ғайридавлатии Эронро миллӣ кард ва чанд моҳ баъд, Қонуни Асосии Ҷумҳурии Исломӣ дар асли 44 худ, таъсиси банки ғайридавлатӣ дар Эронро сареҳан манъ кард. Мегӯянд, ки Маҷмаи ташхиси маслиҳати низом ахиран барои ин асл сиёсатҳое дар назар гирифта, ки бо таваҷҷӯҳ ба онҳо таъсиси банки ғайридавлатӣ аз сар гирифта шудааст. Медонем, ки усули Қонуни Асосӣ ҷуз бо ташкили Маҷлиси муассисон (хубрагон) ва референдуми умумӣ тағйирпазир нестанд.     Матни бахши аввали Асли 44 аз чунин аст: низоми иқтисоди Ҷумҳурии Исломии Эрон бар пояи се бахши давлатӣ, таовунӣ ва хусусӣ бо барномарезии муназзам ва дуруст устувор аст.     Бахши давлатӣ шомили куллияи саноати бузург, саноати модар, бозаргонии хориҷӣ, маодини бузург, бондкорӣ, суғурта, таъмини неру, саддҳо ва шабакаҳои обрасонӣ, радио ва телевизион, почта, телеграф ва телефон, ҳавопаймоӣ, киштиронӣ, роҳ ва роҳу оҳан ва монанди инҳо аст, ки ба сурати моликияти умумӣ ва дар ихтиёри давлат аст.

Дар бораи равиши пажӯҳиш ва нависандагии Мишел де Монтейн

Монтейн Дувуми августи соли 1580 Мишел де Монтейн, нависанда ва пажӯҳишгари маъруфи фаронсавӣ таълифи дуҷилдаи худ “Рисолаҳо”-ро мунташир кард, ки рӯзномаҳои урупоӣ ба ин муносибат даъвогар шуданд, ки вай ташаббускори рисоланигорӣ (эссенависӣ) будааст, ки инак қаламрави бештаре ёфта ва филму аксро дарбар гирифтааст. Муаррихон ташаббуси эссенависиро ба сурате, ки имрӯз дар донишгоҳҳо роиҷ аст, аз Плутарх донистаанд.     Таърифи Монтейн аз рисола чунин будааст: ҷамъоварии ҳар матлаб ва санаду шавоҳид дар бораи як мавзӯъ бо муқаддима ва натиҷагирӣ. Вай навиштааст: таъкид бар як мавзӯъ, яъне напаридан аз ин шоха ба он шоха ва пардохтану тамаркуз кардани танҳо рӯи як мавзӯъ ва масъала. Рисолаи нуқтаи муқобил тахайюл аст. Натиҷагирии нависанда аз рисолааш наметавонад хаёлбофӣ бошад. Чашмандоз ва пешбинӣ ба истиноди ҳақиқат ва таҷрибаҳо хаёлбофӣ нест. Эссе набояд зиёд тӯлонӣ бошад ва хеле кӯтоҳ. Ҷамъоварии рисолаҳои марбут ба як мавзӯъ аз нависандагон ва пажӯҳишгарони мухталиф дар як китоб, хидмати бузурге ба амри амалӣ шудан ва пешрафт аст.     Монтейн, ки як инсондӯст буд ва сафарҳову мутолиоти бисёр карда буд, дар айни ҳол равише ҷомеъ барои баррасӣ ва мутолиаи инсон аз шинохти табиати башар, то шинохти одатҳо, ақидаҳо ва истеъдодҳои ӯ ба даст дода ва гуфтааст, ки барои пажӯҳиши башар, як пажӯҳишгар бояд нахуст худашро таҳти мутолиа қарор диҳад, зеро инсонҳо эҳсосу отифаҳо ва хосту нохости муштараки фаровон доранд.

Шикасти империяи Рум аз Ганибал

аксе аз муҷассамаи Ганибал 2 августи соли 216 пеш аз мелод, румиҳо дар минтақаи Каннаӣ, воқеъ дар шимолу шарқи пошнаи Итолиё аз Ганибал Кортожи (Кортожи дар ҳошияи шимолии Офриқо асосан Либӣ ва Туниси имрӯз буд, ки арабҳо Қиртоҷана меноманд) шикасти сахтеро, ки қобили пешбинӣ набуд, аз сар гузаронданд. Муаррихон, ин пирӯзии кортожиҳоро ба ҳисоби нубуғи низомии Ганибал навиштаанд.     Ганибал, ки қаблан иттифоқчии румиҳо буд, ба далоили бисёр аз ҷумла ин, ки румиҳо дигаронро ба чашми инсонҳои дараҷаи дувум нигоҳ мекарданд, аз онҳо ҷудо шуд ва Испониёро, ки дар қаламрави Рум буд, тасарруф кард ва дар соли 214 пеш аз мелод барои гӯшмолӣ додани румиҳо артиши худро, ки муҷаҳҳаз ба филҷангӣ буд, аз тариқи Фаронса аз кӯҳҳои сар ба фалаккашидаи пурбарфи Алп убур дод, ва по ба шимол гузорд.     Ин аввалин бор буд, ки лашкаркашӣ аз фарози Алп анҷом шуд. Ду сол кашид, то румиҳо барои ҷанг бо ӯ омода шуданд. Афроди Ганибал ба маротиб камтар аз румиҳо буд. Бар хилофи интизори румиҳо, Ганибал ҷангро дар соатҳои шаб оғоз кард. Бар шохи садҳо гов машъал баст ва онҳоро ба сӯи румиҳо ба ҳаракат даровард ва худ дар ҷиҳате дигар дар ҳоле, ки саворони ӯ дар ду ҷиноҳи рост ва чап ва пиёдагон дар қолаб ороиш дода шуда буданд, румиҳоро мавриди ҳамла қарор дод. Пас аз оғози ҳамла, пиёдагони ӯ дастури ақибнишинӣ ёфтанд. Румиҳо онҳоро дунбол карданд ва дар муҳосираи саворкорони Кортожи (офриқоӣ) қарор гирифтанд ва шикаст хӯрданд. Дар ин ҷанг, ки то зӯҳри 2 август идома дошт, 50 ҳазор нафар сарбоз ва афсари румӣ, аз ҷумла Паулус, консули аввали Рум кушта, 10 ҳазор нафари дигар асир ва ҳазорон нафар низ маҷрӯҳ шуда буданд. Шумори неруҳои румӣ дар ин ҷанг 80 ҳазор нафар ва низомиёни Ганибал 62 ҳазор нафар гузориш шудаанд. Шарҳи ин ҷангро Полибуси муаррих навиштааст.

Дастурҳои ҳамеша тозаи Наполеон ба мақомоти давлатии Фаронса

Наполеон Бонапарт, консули аввали Фаронса (райиси дастгоҳи иҷроӣ), 2 августи соли 1802 ва ду сол пеш аз император шуданаш дастури қатъӣ дод, ки мақомоти аршади фаронсавӣ ба номаҳои мардум зарфи се рӯз пас аз вусул, посухи катбӣ диҳанд ва шанбеҳоро барои мулоқот бо дархосткунандагон, сарфи назар аз ин, ки чи касоне бошанд ихтисос диҳанд.     Ҳамзамон Наполеон аз мардум низ дархост кард, ки дар сурати мушоҳидаи вайрон шудани он дастур, ба ӯ шикоят кунанд, то шахсан расидагӣ кунад.     13 қарн пеш аз Наполеон, ки худро сарбози инқилоби Фаронса мехонд, дар Эрон Хусрав Анӯшервон даст ба чунин коре зада буд, ки аз таърих на афрод, лақаби додгарро гирифтааст.     Парламенти Инглистон ҳам пеш аз Наполеон комиссияи шикоятҳоро таъсис кард, ки намунаи ҳама парламентҳо шудааст, аз ҷумла парламенти мо, ки комиссияи асли 90 дорад. Пешрафта будани кишварҳо танҳо ба хотири дониш ва саноати онҳо нест, расидагӣ ба дарди дилҳо аст; пеш аз он ки фарёд шаванд. Дар бархе аз кишварҳо камтар аз се рӯз номаҳои мардумро дида мебароянд. Дар ин мамлакатҳо расм нест, ки соҳиби номаро барои адои тавзеҳ даъват кунанд; мудире ки номаро дарёфт мекунад, аҳамият ва фаврияти номаро ба назар гирифта, муовин ва ё яке аз зердастони худро ба суроғи шикояткунанда мефиристад. Масъала то ҳал шудан дунбол мешавад ва барои ҳалли он, агар лозим бошад, қонун вазъ карда мешавад.     Яке аз вазифаҳои ҳар дафтари равобити умумӣ, ёфтани шикоят аз байни рӯзномаҳо ва додан ба мақоми вобаста ба тақвияти он то ҳалли масъала аст ва ба ҳамин лиҳоз аст, ки шумори норизоиён аз амалкарди идораҳо кам мешавад ва ба ҳадди ақал мерасад. Бо вуҷуди ин, дар дувисту дувумин солрӯзи судури дастури ҳаётии Наполеон ҳанӯз кишварҳое ҳастанд, ки ба мушкилоти мардум, ки дар матбуот инъикос мешавад ва ё номаҳои ирсолии онон, он тавр ки бояд таваҷҷӯҳ намешавад, ки як заъфи идории бузург аст.

Эйнштейн ба Рузвелт навишт, ки сохти бомбаи атомӣ коре шуданӣ аст

Алберт Эйнштейн, донишманди олмонӣ, ки 14 марти соли 1879, ки ба далели яҳудӣ будани зодгоҳи худро тарк ва ба Омрико муҳоҷират карда буд, 2 августи соли 1939 дар номае, ки барои Рузвелт, президенти Омрико ирсол дошт таъкид кард, ки сохти бомбаи атомӣ корест шуданӣ. Ин нома Рузвелтро тарғиб ба фароҳам сохтани муқаддимоти истеҳсоли бомбаи атомӣ кард. Як даста аз донишмандони марбути 2 декабри соли 1942 (се сол баъд) дар донишгоҳи Чикаго, муваффақ ба контроли вокунишҳои занҷираии атом шуданд ва нахустин бомбаи атомии Омрико дар нимаи июли соли 1945 дар поёни иёлати Ню Мексика озмоиш шуд ва шашуми август (се ҳафта баъд) бар зидди Жопун ба кор рафт.

Моҷарои сохтагии Халиҷи Тункан

Киштии Мадокс дар Халиҷи Тункан – ин киштӣ дар соли 1944 сохта шуда буд,     2 августи соли 1964, киштии омрикоии Маддокс дар обҳои Халиҷи Танкон, ки тарафи шарқии Вйетнамро ташкил медиҳад, мустақар буд, ки дастур ёфт савоҳили Вйетноми шимолии он замонро таҷассус кунад, ки чун амале таҳрикомез буд, мавриди ҳамлаи се қаиқи соҳилии ин кишвар қарор гирифт ва чанд гулӯла ба баданаи он асобат кард. Фармондеҳи ин киштӣ аз киштиҳои ҳавопаймобари Тикундаруго, ки дар ҳамон наздикӣ буд, истимдод кард ва ҳавопаймоҳои Тикундаруго ба парвоз даромаданд ва яке аз киштиҳоро аз кор андохтанд. Дар он рӯз новшикани “тренерҷӯӣ” низ дар Халиҷи Тункан буд.     Ҷонсон, Президенти вақти Омрико мавзӯъро беш аз он чи ки буд, бузург кард, марудмро омода сохт ва маҷлиси намояндагони Омрико панҷ рӯз баъд бо як овоз Қатъномаи худ бар зидди Вйетноми шимолиро тасвиб кард, ки дар сенат низ ба тасвиб расид ва танҳо ду сенатор ба он раъйи мухолиф доданд. Тасвиби ин Қатънома, ки дасти Ҷонсонро барои ҳар гуна амали низомӣ бар зидди Ҳонави боз гузорд, сабаб шуд, ки Омрико васеан вориди ҷанги Вйетном шавад. Зарфи як сол шумори неруҳои Омрико дар Вйетноми ҷанубӣ ба 80 ҳазор тан ва то соли 1969 ба 543 ҳазор нафар расид.     Дар бораи моҷарои дувуми августи соли 1964 Халиҷи Тункан баррасиҳои фаровон шудааст ва бисёриҳо ақида доранд, ки ҳамаи ин моҷаро бо нақшаи қаблии Лейдан Ҷонсун, райисҷумҳури вақти Омрико ба манзури ба даст овардани далел барои ҳамла ба Вйетноми шимолӣ ба анҷом расид – нақшае, ки натиҷаи манфӣ барои Омрико дошт.

Тасарруфи Кувайт ва чанд назар аз чанд муаррих дар бораи ин рӯйдоди нотамом

Пешравии танкҳои ироқӣ дар хоки Кувайт (2 августи соли 1990)     Чанд соат пас аз қатъи музокироти Ироқ ва Кувайт бар сари тақсими даромади нафти як минтақаи марзӣ, артиши Ироқ дар дувумин соати бомдоди 2 августи соли 1990 ба Кувайт ҳамла бурд ва барқосо ин сарзаминро тасарруф кард ва ба хоки Ироқ ҳамроҳ кард. Ҳамлаи низомӣ бо иштироки 100 ҳазор сарбоз, ҳафтсад танк, чаҳор эскадрони ҳавоӣ ва кулли киштиҳои Ироқ оғоз шуда буд. Амири Кувайт ва хонаводаи ӯ қаблан ба кишвари Саудӣ фирор карда буданд. Кохи амир, сохтмони вазорати мудофиаи Кувайт ва чанд нуқтаи асосии дигар бомбарон шуд. Мудофиа чандон сангин набуд ва талафоти нахустин рӯзи ҳамла нисбатан сабук гузориш шуда буд. Давлати Ироқ, ки аз даҳҳо сол пеш аз он, Кувайтро ҷузъе аз хоки Ироқ медонист, пас аз истиқрор дар ин сарзамини қумзори кӯчак, онро як иёлати Ироқ эълом кард ва фармондори ироқӣ гуморд. Шӯрои амнияти Созмони Милали Муттаҳид ҳамон рӯз зимни тасвиби Қатънома (резолютсия) амали давлати Ироқ ба раёсати Саддом Ҳусейнро як таҷовузи ошкор эълом дошт ва хост, ки неруҳои ироқӣ фавран ва бидуни қайду шарт хоки Кувайтро тарк гӯянд. Давлатҳои урупоӣ ва Омрико ҳисобҳои банкӣ ва захираҳои Кувайтро бастанд, то Ироқ ин пулҳоро дарёфт накунад.     Ихтилофи зоҳирии Ироқ ва Кувайт бар сари баҳрабардорӣ аз минтақаи нафти воқеъ дар марзи муштарак буд. Ироқ ҳаққи худро аз маҳалли судури ин нафт мутолиба мекард ва ба илова давлати Кувайтро муттаҳам месохт, ки аз роҳи хусумат, бозорҳои байналмилалиро аз нафти хом пур карда, то ин ки Ироқ аз маҳалли содироти нафт пуле ба даст наёварад ва натавонад кишварро ҳашт сол даргири ҷанг буд, бозсозӣ кунад. Иттиҳодияи араб барои ҳалли ин масъала, ба мавқеъ иқдом накарда буд! Илова бар ин, Ироқ қаблан аз сафири Омрико дар Бағдод ин итминонро ба даст оварда буд, ки давлати Омрико вориди муноқишоти Ироқ бо Кувайт нахоҳад шуд.     Муаррихоне, ки ахиран дар бораи рӯйдоди тасарруфи Кувайт дар моҳи августи соли 1990 китоб навиштаанд, ба далели паёмадҳои ин амал, онро рӯйдоде нотамом хитоб карда ва назароти сершумор иброз доштаанд, ки чанд намуна аз ин назарот дар зер меояд:     o Саддом Ҳусейн дар замоне нодуруст Кувайтро тасарруф кард, замоне ки аз абарқудрати шӯравӣ танҳо номе боқӣ монда буд ва дар ҳолати фурӯпошидагӣ буд. Саддом ҳатто бовар намекард, ки шӯравӣ дар Шӯрои амният бар зидди Ироқ, ки иттифоқчии қадимиаш буд ва бо ҳам қарордоди дӯстӣ доштанд, раъй диҳад.     o Райисҷумҳури Ироқ хеле осон фиреби сафири Омрикоро хӯрда буд. Саддом ҳисоб накарда буд, ки ҳама талоши Омрико, истиқрор дар минтақаи Халиҷи Форс ва қаламрави кишвари Саудӣ аст ва бо ин, ки дар тӯли ҷанг бо Эрон дар ҷараёни бозиҳои Омрико қарор дошт, дучори иштибоҳи муҳосиба шуд.     o Саддом Ҳусейн на низомӣ буд ва на дипломат ва на таърихи таҳаввулоти ҷаҳонро хонда буд. Агар кӯчактарин иттилое аз ҷанг дошт, қабл аз ин ки бигузорад, Омрико дар Саудӣ, Қатар ва Баҳрайн неру пиёда кунад, ҳар се минтақаро мутасарриф мешуд ва дар он замон қодир ба ин кор буд ва ё дастикам манобеи нафти минтақаро нобуд мекард, то ҷаҳон ба илтимос афтад ва давлатҳои арабии соҳиби нафт натавонанд ҳазинаи лашкаркашии Омрикоро бипардозанд. Агар дипломат буд, қаблан ихтилофоти худро бо Сурия бартараф месохт ва пои Маскавро ба моҷарои Кувайт мекашонд ва бо ин кор эҳтимолан муваффақ ба эҳёи милитаризми Русия ва наҷоти шӯравӣ ва дар натиҷа худ мешуд.     o Саддом Ҳусейн пас аз мушоҳидаи эътилофе, ки Омрико бар зидди ӯ сохта буд, бояд даст ба ақибнишинии тактикӣ занад, то мунтазири фурсати дигаре шавад, ҳамон коре ки генерал Абдукарим Қосим дар аввалҳои даҳаи 1960 дар муқобили Инглистон анҷом дод. (Ироқ аз он замон, ки Кувайт ҳанӯз таҳти ҳимоя ва дар контроли Инглистон буд, даъвои он сарзамин кард ва Абдукарим Қосим, Райиси давлати вақти Ироқ дар оғози даҳаи 1960 ва ҳангоме, ки сӯҳбат аз хуруҷи Инглистон аз шарқи Суэтс ва додани истиқлол ба Кувайт дар миён буд, дар садади тасарруфи мусаллаҳонаи Кувайт баромада буд, ки бо таҳдиди низомии Инглистон рӯбарӯ шуда ва муваққатан сокит шуда буд).     o Танҳо кори дурусте, ки Саддом Ҳусейн дар он замон анҷом дод, ҳалли чанд масъалаи фаврии марзӣ бо Эрон буд ва агар бақияи масоил бо Эронро ҳал карда буд, инак дар зиндон набуд ва дар кишваре дигар паноҳанда буд.     o Саддом Ҳусейн рӯи таҳдиди аввалияи худ истодагӣ накард, ки агар неруи хориҷӣ дар садади ҳамла ба ироқиҳо дар Кувайт барояд, шаҳри Кувайтро ба гӯристон табдил хоҳад дод ва дар муқобили неруҳои эътилофӣ даст ба ҷангҳои шаҳрӣ ва хиёбонӣ назад, ки тӯлонӣ ва пурталафот аст.     Саддом пас аз ихроҷ аз Кувайт, бо ин ки аз фикри сохтани аслиҳаи атомӣ мансуб шуда буд, такаббури худро фурӯ надод ва дарҳои Ироқро ба рӯи бозрасони байналмилалӣ боз нагзорад, то давлати Омрико фурсати ишғоли низомии Ироқ ба даст наёварад. Ӯ худ фурсати созиш бо Клинтонро, ки мулоимтар аз Ҷорҷ Буш буд аз даст дод. Тасаввури Саддом, ки Клинтон беш аз ҳадд ҳаводори Исроил аст, муҳобот аст.

Ҳадяи муаллиф Ин сайти мустақил ва озод, ҳадяи ночизи муаллифи он ба ҳамаи эрониён, эронитаборҳо ва порсизабонон аст, ки эшонро аз ҷон азизтар дорад; ва хидмате меҳанӣ ва омӯзишӣ, ки хидмат ба Меҳан, ҳамватанон ва эронитаборҳо як вазифа, рисолат ва қарзе аст, ки бояд шариф ва халалнопазир бошад ва дар роҳи анҷоми вазифаи меҳанӣ ниёз ба ҳимояти моддии эҳдоӣ набояд бошад ва нахоҳад буд. Интихоби мавзӯъ барои нигориш ва пешниҳод дар сайт назари шахсии муаллиф аст.