Jul 17

Зодрӯзи шоҳ Исмоили Сафавӣ

17 июл зодрӯзи шоҳ Исмоили Сафавӣ (Исмоили Якум аз сулолаи сафавиён) аст, ки дар соли 1487 ба дунё омад ва дар соли 1501 мелодӣ пас аз ғалаба бар туркманон Оққуюнлу ба қудрат расид ва соле баъд шиъаи асноашъариро мазҳаби расмии Эрон қарор дод. Сипас ба тамаркузи умур дар пойтахт ва кӯтоҳ кардани дасти ҳокимони маҳаллӣ даст зад. Ӯ бо саркӯб кардани гарданшахони дохилӣ ва низ ӯзбакони Хуросони бузургтар ва ҳамроҳ кардани дубораи Байнаннаҳрайн ба Эрон давлати марказии неруманде, монанди давлати сосониён дар Эронзамин ба вуҷуд овард.

Изҳори нобоварӣ ба сарвазири Эрон ба хотири нишон додани заифӣ дар масъалаи Баҳрайн

Аббоси Искандарӣ Аббоси Искандарӣ, намояндаи маҷлис аз ҳизби Тӯда 26 тирмоҳи соли 1326 Абдулҳусейн Ҳажир сарвазири вақтро ба надоштани мудирият ва пеш гирифтани сиёсати нодуруст дар умури дохилӣ ва хориҷии кишвар ва нишон додани заифӣ дар масъалаи Баҳрайн гунаҳкор карда, ба ӯ баёнияи изҳори нобовариро супурд.      Ҳажир, ки дар 23 хурдодмоҳи соли 1326 (34 рӯз пеш аз изҳори нобоварии Искандарӣ) сарвазир шуда буд, аз ҳамон оғози кор бо мухолифатҳои шадид ва тазоҳурот ва эътирози умумӣ рӯ ба рӯ буд, тавре ки муваффақ нашуд, то даҳ рӯз вазирони худро муаррифӣ кунад. Ҳафтаи баъд аз он Ҳажир пас аз ширкат дар ҷаласаи изҳори нобоварӣ ва шунидани далелҳои он ва дигар мухолифон, дархости раъйи эътимод кард, вале бо вуҷуди ҳама мухолифатҳо, чун кишвар ҳанӯз аз оқибатҳои ҷанги ҷаҳонии дувум ва ишғоли низомӣ ва табаъоти он (аз ҷумла мушкили Озарбойҷон ва Курдистон ва ноамниҳои ҷанубу шарқӣ)-ро комилан пушти сар нагузошта буд, бо аксарияти ночизе таъйид шуд ва ба ҳукумат идома дод.      Ҳажир

Фалсафаи пешрафт дар партави амният

Томас Ҳобс Томас Ҳобс, муаллифи ҳафт китоби муҳиме, ки яке аз онҳо дар 11 ҷилд чоп шудааст, пас аз як дидори тӯлонӣ аз Урупои қораӣ ва гуфтугӯ ва мубодилаи назар бо андешамандони вақти Фаронса ва Итолиё, аз ҷумла Галилео Галилей ва мутолиаи вазъияти мардум ва ҳукмронҳо, 17 июли соли 1651 ба Инглистон бозгашт ва ба танзими ақидаҳои фалсафии худ пардохт ва дар соли 1679 даргузашт.     Томас Ҳобс, файласуфи инглисӣ, ки дар соли 1577 ба дунё омад ва 91 сол умр дид, дар фалсафаи сиёсӣ, эътиқод ба вуҷуди як ҳукумати марказии қудратманд дошт, ки битавонад амнияти мардумро ҳифз кунад ва ин имконро фароҳам оварад, ки мардум дар сояи амният битавонад барои пешрафт, ҳама талошу истеъдоди худро истифода кунад, ки онро “фалсафаи пешрафт дар партави амният” хондаанд.     Дар фалсафаи иҷтимоӣ, Томас Ҳобс инсонро мавҷуде худхоҳ ва худбин медонист, ки барои расидан ба сарват, ҷоҳ ва дигар ҳадафҳо ҳозир аст манфиатҳои дигаронро зери по бигузоранд, ва мегуфт ки бинобарин давлат вазифадор аст, ки манфиатҳои ҷомеа ва афрод дар муқобили тамаъ ва аз ҳар фард мудофиа кунад.     Вай эътиқод дошт, ки як фард дорои ду ҳаракат аст, яке ба сӯи ҳадаф ва дигаре дар ҷиҳати баръакси он ва бо омӯзишу парвариш дуруст мешавад, роҳи ӯро дар зиндагӣ ислоҳ кард.     Томас Ҳобс мегуфт: одам, ки табиате султагар дорад, танҳо ба далели худхоҳӣ аст, ки аз марг метарсад ва бар давлат аст, ки султагарии “фард”–ро қонуну қоидаҳо назорат кунад ва барои шаҳрвандони худ фурсати баробар таъмин кунад.     Баъзе аз назарияпардозони состсиалистӣ ин гуфтаи Ҳобсро, ки ҳамаи одамҳо султагар ва ҷоҳталабу озманд ҳастанд, рад мекунанд ва исбот мекунанд, ки танҳо дарсаде аз мардум чунин хислатҳое доранд, ки бояд ба диққат мувозиби онҳо буд. Илова бар ин, мегӯянд ки бисёре аз инсонҳо зотан аз модар, сотсиалист ба дунё омадаанд ва ошиқи хидмат ба дигарон ҳастанд ва чизе беш аз ончи, ки лозими идомаи зиндагонӣ аст, намехоҳанд ва аз хидмат ба халқ лаззат мебаранд, ки ҳамин лаззат бар эшон кофӣ аст.                ***           Ғ.Карбосчӣ Дар нимаи моҳи июли соли 2007, дар пайи интишори матни мусоҳибаи бисёр амиқи Ғуломҳусейн Карбосчӣ, дабири кулли Ҳизби коргузорон аз сӯи бунгоҳи БиБиСи ва қарор гирифтан дар БиБиСи онлайн, соҳибназарон изҳороти ӯро назарияи “нисбати бевосита доштани тавсеа бо фарҳанги як ҷомеа” хонда ва Карбосчиро як мудир ва риёзидони назарияпардоз хитоб кардаанд.

Сотсиализми Чавес, моделест барои асри 21

Карлос Ланс, андешаманди 62 солаи венесуэлагӣ 15 июли соли 2005 тарҳи нави “сотсиализми қарни 21”-ро, ки Уго Чавес, раҳбари Венесуэла дар ҳоли анҷоми он аст, барои рӯзноманигорон шарҳ дод.     Тибқи тавзеҳоти Ланс, ин тарҳ ба назарияи сотсиализми таовунӣ “Уван” нест. Ҳамин тариқ, ки саноат ва кишоварзӣ ба сурати таовунӣ (кооперативӣ) дархоҳад омад, ки дар иҷораи коркунони онҳо хоҳанд буд ва аъзои таовунӣ худашон мудири онро интихоб мекунанд ва давлати Венесуэла даромади нафтро ба сурати кредит дар ихтиёри ин таовуниҳо қарор хоҳад дод. Таовуниҳо корхонаҳо ва саҳроҳои киштро иҷора хоҳад кард ва агар пешрафт надошта бошад, аз онҳо пас гирифта мешавад. Дар ин сотсиализми бисёр мулоим, ки ҳадафи он бартараф кардани истисмори одам аз тарафи одам, эҷоди фурсатҳои баробар барои ҳамагон ва таъмини адолат аст, ҳар фарди соҳиби касбу кор метавонад бо қарз кардани пул аз давлат, мустақилона ба кору пешрафт бипардозад ва ё ба эҷоди таовуни иқдом кунад. Давлат аз тариқи молиёт монеъи анбошта шудани сарвати як фард ва истисмори дигарон ба воситаи ӯ хоҳад шуд. Дар ин низом дармон ва омӯзишу парвариши ройгон ва бознишастагӣ замонат дода хоҳад шуд.     Ланс гуфт, ки мо мехоҳем хароҷоти давлатиро аз такя ба даромади нафт раҳо диҳем, то ин ки он ба андоз такя кунад. Бинобарин, даромади нафт танҳо ба масрафи сармоягузории дохилӣ аз тариқи додани кредит ба таовуниҳо хоҳад расид ва барои пешрафт истифода хоҳад шуд. Мо пас аз иҷрои ин тарҳ, нафт ва соири маводи хоми худро бо баҳои арзони феълӣ ба империяи Омрико ва ширкатҳои гуногунмиллат нахоҳем дод. Қимати нафти хом бояд дар асоси маводи мавриди ниёзи дигар арзишгузорӣ шавад ва барояш як қимати асосӣ таъйин гардад, ки пойин аз он таназзул накунад. Инсоф нест, ки дигарон аз кисаи мо сарватманд ва қудратманд шаванд ва ба худи мо зӯр бигӯянд.     Ланс гуфт, ки агар давраи дувуми инқилоби Венесуэла тибқи барнома ба пирӯзӣ бирасад, барои миллатҳои дигар модел ва намуна хоҳад шуд, то кишварҳо худро ба биҳишти заҳматкашон табдил кунанд.

Таъсиси як маркази китобнависӣ бо сабки сосониён дар Бағдод

Тибқи навиштаҳои Доиратулмаорифи (энсиклопедия) Китоб 17 июли соли 830 мелодӣ (209 хуршедӣ) эрониён, ки ба унвони мушовир бо Маъмун, халифаи аббосӣ ҳамкорӣ доштанд ва умдатан бо ӯ аз Хуросон ба Бағдод рафта буданд, дар ин шаҳр муассисае доир карданд, ки ба бунгоҳи таълиф ва тарҷумаи китоб монанд буд, ки 265 сол пеш аз он ба тасмими Хусрави Анӯшервон, шоҳи вақти сосонии Эрон дар Тисфун (Мадоин ва начандон дур аз Бағдод) доир шуда буд ва тарҷумаи Калила ва Димна аз забони санскрит ба форсӣ аз корҳои он аст.     Муассисаи фарҳангӣ, ки бо ташаббуси эрониён, дастёри Маъмун дар Бағдод таъсис шуд, Байт ул Ҳикмат номгузорӣ шуда буд ва ҳамонанди бунгоҳи таълиф ва тарҷумаи асри Хусрави Анӯшервон шомили як китобхона, як доиратултарҷума ва як дафтар пардохт кӯмакҳазина ба нависандагон ва шоирон ва осон кардани кори онҳо ва низ дастгирӣ кардан ва ташвиқашон буд. Дар он замон бештари китобҳои дар ин марказ тарҷумашуда аз забони юнонӣ буд. Китобхонаи Марв дар аҳди сомониён низ бар ҳамон поя таъсис шуда буд. Байтулҳикмат дар тӯли умри худ дар ҳеҷ замоне ба пояи китобхона ва доиратултаҳрири Марв, ки дар забони форсӣ фаъолият дошт, нарасид. Китобхонаи Марв, ки намунаи китобхонаҳои имрӯзи ҷаҳон қарор гирифта ва ба модари китобхонаҳо маъруф аст, бузургтарин ва муҷаҳҳазтарин дар қарнҳои миёна буд.     Дар Эрони муосир аз соли 1300 хуршедӣ бо ҳадафи густариши кори таълиф ва интишори китоб сӯҳбат аз эҳёи чунин марказе дар миён будааст, ки ҳанӯз ба натиҷае нарасидааст. Интишори китоб дар Эрон бидуни бозбинии қаблӣ дар Вазорати иршод ва исломӣ ва дарёфти иҷозатномаи чоп наметавонад қонунан сурат бигирад!

Нахустин маҷаллаи ҳаҷвӣ

Понч, нахустин маҷаллаи ҳаҷвии ҷаҳон аст, 17 июли соли 1841 аввалин шумораи худро мунташир кард, ки як намунаи нашриёти ҳаҷвӣ қарор гирифтааст. Танзнависӣ дар кишварҳое, ки озодии матбуот ва баён замонат дода нашудааст, ҳанӯз равнақ дорад, ки ин қабил нависандагон дар қолаби шӯхӣ, ишора, киноя ва истиора мушкилот ва интиқод аз мақомотро баён медоранд, вале дар кишварҳое, ки озодии баён таъмин аст, ҳаҷвнависӣ барои саргармӣ ва ханда ва шод шудан даромадааст, вале шӯхии тасвирӣ (карикатура) дар ҳама ҷо ба сурати собиқ ривоҷ дорад ва асосан сиёсӣ аст.

Петри Севум шоҳи Русия террор шуд

Петри Севум 17 июли соли Петри Севум, набераи духтарии Петри Бузург ва шоҳи вақти Русия ба дасти афроди гвардияи худ террор шуд ва занаш бар ҷои ӯ нишаст. Ҳамсари Петри Севум дар ҷараёни дасисаи қатли ӯ қарор дошт. Ин шоҳ, ки пас аз марги холааш бар тахт нишаста буд, ки ҷанги ҳафтсола бо Олмонро поён дода буд, Русияи озодимазҳаб барқарор сохта ва имтиёзоти ашрофро коҳиш дода буд ва ба ҳамин сабаб душманони зиёде барои худ сохта буд. Ин душманӣ ҳатто эълом карда буданд, ки Петри Севум дучори бемории равонӣ аст.

Нахустин озмоиши ҷаҳон ва фош шудани июли соли 2007 адмирал баҳрнаварди рус

17 ва 18 июли соли 1945 иттилооти бештаре дар бораи нахустин озмоиши атомии Омрико, ки ду рӯз пеш аз он (16 июл) дар саҳрои Ню Мекзик анҷом шуда буд, нашр шуд. Омрико, то анҷоми ин озмоиш барои мусаллаҳ шудан бо силоҳи атомӣ бо кӯмаки донишмандони урупоии физик, ба пули он замон ду миллиард доллар хароҷот карда буд. Баъди ҳамин озмоиш Трумэн, Президенти вақти Омрико огоҳии шадиди худро барои давлати Жопун фиристод ва 21 рӯзи баъд дастури бомбаборони атомии Жопунро содир кард. Тибқи баровардҳо, имрӯз шумори силоҳҳои атомии Русия ва мушакҳои он беш аз Омрикост ва Чин аз ин огоҳӣ дар мақоми севум қарор дорад.     Ҳафтуми июли соли 2007, адмирали баҳрнавард Владимир Масорин, фармондеҳи неруҳои баҳрии Русия дар вокуниш ба тасмими қатъии Омрико барои сохтани сипари зидди мушакӣ дар Лаҳистон ва Ҷумҳурии Чехия эълом кард, ки Русия дар Камчатка (Шарқи Дур, дар наздикии Аляска) як пойгоҳи нави зердарёӣ таъсис хоҳад дод. Дар ин пойгоҳ зердарёиҳои нави Бориро, ки ҳар кадом муҷаҳҳаз бо 12 мушаки Булава ҳастанд ва ҳар мушаки Булава метавонад даҳ кулоҳаки атомӣ бор карда метавонад, ҷой хоҳад гирифт. Бурди ин мушакҳо 12 ҳазору 600 километр аст. Вай фош кард, ки Русия аз ин пас ҳар 19 рӯз маневрҳои зердарёӣ дар уқёнусҳо дар анҷом хоҳад дод ва ба наздикӣ кори сохтани як киштии ҳавпаймобари калонро оғоз хоҳад кард. Пас аз мувофиқати шӯравии собиқ бо Омрико дар охирҳои даҳаи 1980 Маскав сохтани киштии ҳавопаймобарро, ки нав оғоз карда буд нигаҳ дошт, ва киштиҳои ниматамоми худро ба унвони оҳани зиёдӣ фурӯхт. Қаблан шӯравӣ монанди Олмони собиқ ақида дошт, ки баҳр ҷойи неруҳои ҳарбӣ нест ва танҳо давлатҳое, ки мақсади ҳамла ба нуқтаҳои дурдастро доранд, хоҳони киштии ҳавопаймобар ҳастанд, ки аз даҳаи 1980 ба ин тарзи тафаккур поён дод ва инак мувофиқи изҳороти адмирал Масорин ин бовари қадимиро комилан дур андохтааст, зеро ки андешаи ҳамла дар баъзе аз давлатҳо аз байн нарафтааст.

Тағйири низоми ҳукуматӣ ва поёни оромиш дар Афғонистон

Сардор Муҳаммаддовуд 17 июли соли 1973 низоми ҳукуматии Афғонистон дар пайи як табаддулоти низомӣ тағйир ёфт ва ин кишвар ҷумҳурӣ шуд. Ин табаддулот ба салтанати 40 солаи Муҳаммад Зоҳиршоҳ поён дод ва рӯзи баъд Сардор Муҳаммаддовуд сарвазири вақт ва раҳбари табаддулот, ки аз хешовандони Муҳаммад Зоҳиршоҳ буд, дар зодрӯзи худ (ки 18 июли соли 1909 ба дунё омада буд) Райиси Ҷумҳури Афғонистон шуд.     Мурури замон нишон дод, ки бо ин табаддулот оромиши Афғонистон поён ёфт. Зеро ки панҷ сол баъд (соли 1978) Муҳаммаддовуд бо табаддулоти афсарони ҳизби камунисти Афғонистон кушта шуд, ҳукумати камунистӣ бо вуҷуди ҳимояти низомии Маскав дере напоид ва бо дасти исломиҳо (муҷоҳидин) аз байн рафт, дастгоҳи ҳукуматии ҷиҳодиҳо ҳам аз Толибон шикаст хӯрд, ки дар пайи рӯйдоди 11 сентябри соли 2001 Омрико, ин давлат бо дахолати низомии худ дар Афғонистон ба ҳукумати Толибон поён дод, вале муваффақ ба барқарории оромиш нашудааст ва нооромӣ дар Афғонистон рӯ ба густариш аст. То кай, қобили пешбинӣ нест.

Нақби Мун Балон 42 сола шуд

16 июли соли 1965 Шарл де Гол, Президенти вақти Фаронса ва Сарагот Райиси Ҷумҳури Итолиё, нақби Мун Балон (Қалъаи сафед)-ро дар баландиҳои Алп кушоданд ва аз се рӯз баъд рафтуомади заминӣ миёни Фаронса (Урупои моварои Алп) ва Итолиё аз роҳи кӯтоҳтарин барқарор шуд. Нақби Мун Балон, ки 11 километру шаш даҳуми километр дарозӣ ва 8 метру 6 даҳуми метр бар ва 4 метру 35 сантиметр баландӣ дорад, дар муддати 8 сол (аз соли 1957 то 1965) сохта шуд. Сохти ин нақб як орзуи деринаи урупоиён буд.

Ҳадяи муаллиф Ин сайти мустақил ва озод, ҳадяи ночизи муаллифи он ба ҳамаи эрониён, эронитаборҳо ва порсизабонон аст, ки эшонро аз ҷон азизтар дорад; ва хидмате меҳанӣ ва омӯзишӣ, ки хидмат ба Меҳан, ҳамватанон ва эронитаборҳо як вазифа, рисолат ва қарзе аст, ки бояд шариф ва халалнопазир бошад ва дар роҳи анҷоми вазифаи меҳанӣ ниёз ба ҳимояти моддии эҳдоӣ набояд бошад ва нахоҳад буд. Интихоби мавзӯъ барои нигориш ва пешниҳод дар сайт назари шахсии муаллиф аст.