Aug 14

Ёддоштҳои таърихии дидор аз Чин

14 августи соли 1811, тарҷумаи ёддоштҳои Сулаймон Сирофи, ки дар қарни 9 мелодӣ аз Чин дидор карда буд, дар Порис интишор шуд (Сирофи як бандари бостонии Эрон дар соҳили шимолии Халиҷи Форс аст). Ин ёддоштҳо дар нимаи аввали садаи севуми ҳиҷрии хуршедӣ ба забони форсӣ танзим шудааст. Мутарҷими ин ёддоштҳо ба китоб унвони “Таърих” дода буд, ҳол он ки унвони аслии он “Ёддоштҳои сафар ба Чин барои мондан дар таърих” буд. Рафтан ва баргаштани Сирофи (ба истиснои замоне, ки дар Чин гузаронида буд) панҷ моҳ тӯл кашида буд. Тибқи тарҷумаи ёддоштҳо, вай навиштааст, ки дар замони ашкониён ва сосониён, давлати Эрон ҳамеша яке аз барҷастатарин ва огоҳтарин мақомоти худро ба унвони сафир ба Чин мефиристод ва ин мақом бояд дар айни ҳол одобдон ва коршиноси масоили бозаргонии байналмилалӣ бошад, ҳол он ки сафири эъзомии Эрон ба Рум аз миёни низомиён ва ё мақомоте ки айёрӣ (ҷосусӣ) медонистанд ва бар забони румӣ (лотин) тасаллут доштанд ва ҳушманд буданд интихоб мешуд. Мутарҷими ёддоштҳо аз Сулаймон ба унвони як тоҷир ва бозорёб ном бурда, ҳол он ки тибқи ривояти эронӣ ӯ як ҷаҳонгарди ориф ва фарде бидуни таваҷҷӯҳ ба моддиёт буд.

Рӯзе ки инглисиҳо ба Баҳрайн истиқлол доданд

14 августи соли 1971, инглисиҳо ба Баҳрайн 660 километрӣ ва иборат аз 33 ҷазираи кӯчаку бузург, ки имрӯза ҳудуди 700 ҳазор нафар аҳолӣ дорад, истиқлол доданд. Инглисиҳо дар тӯли султа бар Баҳрайн талоши бисёр карданд, то моҳияти эронӣ онро тазъиф кунанд. Дар тӯли султа инглисиҳо ҳамвора бар сари Баҳрайн миёни давлати Эрон ва давлати Ландан мушоҷирот дар замони ҳукумати доктор Мусаддиқ ба авҷ расида буд. Парламенти Эрон бо тасвиби як қонун Баҳрайнро устони 14 –уми Эрон қарор дода буд.      Шопури Дувум Баҳрайн аз оғози таъсиси Эрони воҳид дар замони Куруши бузург, бахше аз Ватан буд ва Меш Моҳиг (гӯсфандмоҳӣ – моҳии гӯсфандшакл) хонда мешуд. Дар замони сосониён, арабҳо кӯшиданд ки ба он ҷо муҳоҷират кунанд, ки Шопури Аввал ва Шопури Дувум ононро ихроҷ карданд. Шопури Дувум арабҳои муҳоҷимро аз шонаҳояшон ба таноб кашид, то бори дигар вориди Баҳрайн нашаванд.     Дар пайи шикасти низомии Эрон аз арабҳои мусулмон дар садаи ҳафтуми мелодӣ, муҳоҷирати арабҳои бадавӣ (саҳронишин) аз ҷазиратулараб ба Меш Моҳиг аз сар гирифта шуд, ки Бӯиён (дайламиён) бори дигар ононро саркӯб карданд ва ин ҷазира ва Қатарро дар контроли ҳокими Форс (Шероз) қарор доданд. Ин ҷазираҳо бо ҳифзи моҳияти эронӣ (мазҳаби шиъа, забони форсӣ ва фарҳанги эронӣ) то қарни 16 ва вуруди португалиҳо ба Халиҷи Форс ҳамчунон бахше аз Иёлати Форс буданд.      Шопури Якум Сӯфиён дар соли 1602 португалиҳоро ихроҷ ва ҳолати қаблиро ба ҷазираҳои Баҳрайн бозгардониданд. Нодиршоҳ дар эронӣ кардани минтақаи Халиҷи Форс ва густариши он то ҷазираҳои Зангбор талоши бисёр кард ва ба сохти киштии ҷангӣ ҳиммат гузошт. Пас аз Каримхони Занд, инглисиҳо бар ҷазираҳои Халиҷи Форс султа ёфтанд, зеро Эрон фоқиди неруи баҳрии муассир буд. Инглисиҳо ақаллияти суннӣ ва хонадони Оли Халифа (арабҳои муҳоҷир аз Ҷазиратулаъроб)-ро ҳокими ҷазираҳои Баҳрайн карданд. Бо вуҷуди ин, ҳокими вақт ин ҷазираҳоро бо дарбори Носириддиншоҳ равобити наздик ва бародарона дошт ва пас аз он низ ин ҳокимон саъй мекарданд, ки коре накунанд, ки боиси таҳрики эрониён шаванд.     Эҳёи насионализми Эрон ва талошҳои даврони Ризошоҳ ва доктор Мусаддиқ барои пас гирифтани Баҳрайн аз Инглистон амалан натиҷаи баръакс дод ва боиси ронда шудани аксарияти 70 дарсадии шиаёни ин ҷазираҳо, ки умдатан аз табори эронӣ ҳастанд аз ҳукумату қудрат шуд ва вазъияти шибҳи шиаёни Ироқ ба вуҷуд омад ва ....

Қиёми чиниҳо аз тарафи қудратҳои рӯз саркӯб шуд

14 августи соли 1900, неруҳои эъзомии қудратҳои вақт – Олмон, Жопун, Инглистон, Фаронса, Русия ва Омрико вориди шаҳри Пекин, пойтахти бедифои Чин шуданд, то ба қиёми меҳандӯстони чинӣ поён диҳанд, ки барои қатъи нуфузи ин хориҷиён аз Ватани худ, ки ба монанди гӯшти қурбонӣ онро дар миёни худ тақсим карда буданд, ба по хестанд. Ин қиём дар таърих ба номи “Муштзанон” маъруф шудааст. Ҳамон давлатҳо инак даъвогар ҳастанд, ки чаро давлати Чин омилҳо ва “таҳрикшудагони” онҳоро дастгир ва муҷозот мекунад. Ғарб, ки дар тӯли қарнҳо лаззати қудратро бурда ва аз манфиатҳои он бархурдор шудааст, намехоҳад, ки ин қудрат ба Шарқ мунтақил шавад.

Бекор карда шудани паймон бо сурхпӯстон

Дар ин рӯз дар соли 1781 Конгресси Омрико паймони Форт Ставиксро (Fort Stawix), ки дар соли 1768 миёни бумиёни (сурхпӯстон) Омрико ва давлати Инглистон имзо шуда буд, ва давлати Инглистон бумиёнро як миллати мустақил хонда ва ҳокимияту қаламрав ва қонунҳои онҳоро ба расмият шинохта буд якҷониба бекор кард ва эълом дошт, ки дар Иёлати Муттаҳида фақат як миллат метавонад вуҷуд дошта бошад. Ба ин нигоҳ накарда, дар ин Қонун ишорае ба тобеияти сурхпӯстон нашуда буд. Даҳҳо сол баъд қавонини дигаре онҳоро аз атбоъи Омрико талаққӣ кард. Бо вуҷуди ин Қонун, сурхпӯстон, ки асосан дар ҷойгоҳҳои махсус зиндагӣ мекунанд дар масоили дохилӣ амалан тобеи қонунҳои аҷдодии худашон ҳастанд.

Маршал Патан маҳкум ба эъдом шуд!

Маршал Ҳенри Патан, қаҳрамони миллии Фаронса ва фотеҳи ҷанги Вардан рӯзи 14 августи соли соли 1945 ба ҷурми ҷиноят ба Ватан ба эъдом маҳкум шуд. Вай 89 сола буд. Патан дар 22 июни соли 1940, ки артиши Фаронса аз Олмон шикаст хӯрда буд, ба дархости мардум сарвазири Фаронса шуд ва роҳи ҳалл ва пешгирӣ аз талафот ва зиёнҳои бештарро дар имзои Қарордод бо Гитлер ташхис дода буд ва ҷурми ӯ ҳамин буд, ки пас аз ҷанг муттаҳам ба ҳимоят аз Гитлер ва хиёнат ба Ватан шуда буд.

Истиқлоли Ҳинд ва Покистон

14 августи ин сол солрӯзи истиқлоли Ҳинд ва Покистон аз таҷзияи Ҳиндустон аст, вале ихтилофи ду кишвар бар сари Кашмир, ки масъалаи он ҳалношуда мондааст, идома дорад.

Нахустин гувоҳиномаи ронандагӣ дар ҷаҳон

14 августи соли 1893 нахустин гувоҳиномаи ронандагии ҷаҳон дар Фаронса, ки аз ҳамон рӯз дар он кишвар шуморагузории автомобил ва озмоиши ронандагӣ барои судури гувоҳиномаи иҷборӣ шуда буд, содир шуд. Пас аз Фаронса, ин кор дар соири кишварҳо иҷборӣ шудааст.

Гурҷистон ва кушода шудани фасле аз таърих, ки дар соли 1991 ба бойгонӣ (архив) супурда шуда буд

Генерал Наговитсин Рӯйдоди ҷории Гурҷистони 4 млн 600 ҳазор нафарӣ ва 69 ҳазор километри мураббаъе, ки Михаил Саакашвили, Президенти ин кишвар шаби 7 августи соли 2008 бо фиристодани ногаҳонии неруи низомӣ ба шаҳри Схинвали, ҳокимнишини минтақаи худмухтори Осетияи Ҷанубӣ онро оғоз кард, дорад фасле дар таърихи муосири ҷаҳонро, ки дар декабри соли 1991 муаммогуна бойгонӣ шуда буд, бозкушод. Ҳанӯз рӯшан нашудааст, ки чаро ва бо чи ҳисобу китобе дар ин вазъияти ҳассоси ҷаҳон, Саакашвили (таҳсилкардаи Омрико ва мавриди ҳимояти ин давлат) ин тасмимро гирифта буд. Вай ҳангоме даст ба ин кор зад, ки соҳибназарон гуфтору кирдори тозаи Владимир Путинро пас аз ҳафт соли сукут ва тамошогарӣ бо шоҳҳои империяи Русия муқоиса ва аз мушкилоти рӯзафзуни Омрико дар Ироқ ва Афғонистон, иқтисоди амалан мутаваққиф ва вуҷуди бархе тардидҳо дар шоистагӣ ва камоли ду номзади интихоботи раёсати ҷумҳурии ин кишвар сухан ба миён меоварданд, бозиҳои олимпӣ дар пойтахти Чин дар ҷараён буд ва Ғарб барои ворид сохтани фишор ба Эрон ниёз ба ҳамкории Русия дошт.      Нориега дар зиндони Омрико Бархе аз тафсиргарон ин амали Саакашвилиро, ки бо кӯмаки Омрико ва як ришта тазоҳуроти истилоҳан махмалӣ бар зидди Шеварднадзе, аз оғози соли 2004 бар сари кор омадааст, гофи муштараки вай ва Ҷорҷ Буш (Президенти Омрико) хонда ва гуфтаанд, ки Президенти Гурҷистон бидуни иттилои давлати Вашингтон даст ба чунин коре назадааст ва ин кор эҳтимолан барои озмоиши иродаи Русия будааст. Чанд муфассир ҳам онро идомаи таърих дониста, ки дар масири худ дигаргунӣ эҷод мекунад.      Пас рондани низомиёни гурҷӣ аз минтақаи худмухтор, ки аз 8 август оғоз шуда буд, дар 13 августи соли 2008 бо тасмими Дмитрий Медведев, Президенти Русия мутаваққиф шуд, вале сарлашкар Анатолий Наговитский, муовини Ситоди (Штаби) Армияи Русия гуфт, ки оташбаси мавриди назари Медведев ба маънои таваққуфи амалиёти шиносоӣ нест ва ба кори шиносоӣ ва нақлу интиқол ва таҷҳизи воҳидҳои Гурҷистон идома хоҳем дод. Бомдоди 13 август ва тақрибан ҳамзамон бо вуруди Саркози, Президенти Фаронса ба Маскав, Медведев бо ситоди артиши Русия иттилоъ дода буд, тасмим гирифта шуда, ки амалиёти низомии Русия дар Гурҷистон мутаваққиф карда шавад, зеро ки Русия ба ҳадафҳои худ, ки бозгардонидани вазъият ба ҳолати аввал буд расида ва авзоъ инак таҳти контрол аст ва таҷовузгар бо таҳаммули талафот ва зиёнҳои сангин танбеҳ шудааст, гарчи таҷовузи гурҷиҳо боиси марги наздик ба ду ҳазор осетиёӣ ва овора шудани 40 ҳазор нафари дигар аз онон шудааст. Бо вуҷуди ин, ҳанӯз маълум нест, ки чи муомилае бар сари Сергей Лавров, вазири корҳои хориҷии Русия сурат гирифтааст. Вай 8 август гуфта буд, ки масъалаи Гурҷистон ҷуз бо рафтани Саакашвили ҳал нахоҳад шуд ва беҳтарин роҳ, канорагирии ӯ аз вазифаи раёсати ҷумҳурӣ аст. Путин, сарвазири Русия ҳам Саакашвилиро як ҷинояткори ҷанг ва сазовори муҷозот эълом карда буд.      Саддом Ҳусейн зери таноби дор Расонаҳои Ғарб ва бавежа Омрико, ки одат кардаанд ҳар рӯйдодро дар контроли худ бигиранд ва бар пояи бархе сиёсатҳо ҷаввсозӣ кунанд ба маҳзи вуруди неруҳои Русия барои дифоъ аз сокинони Осетиёи Ҷанубӣ ва дафъи таҷовуз, дар ахбори худ ҳар бор, ки номе аз Гурҷистон меоварданд, калимаҳои “демократияи муттаҳиди Омрико”-ро ҳам бар он изофа мекарданд ва бо ин амал, ҳарчи бештар пои Омрикоро ба миён мекашиданд ва бар хашми Русия меафзуданд.     Давлати Русия 8 августи соли 2008 дар тавҷеҳи амали худ гуфта буд, ки низомиёни Гурҷистон дар таҷовузи ғайримунтазираи худ ба Схинвали 1500 то 2 ҳазор нафар ғайринизомиёнро куштанд ва ҳатто як ғайринизомиро, ки дар ҳоли фирор буд гирифта оташ заданд ва дар Русия роҳе ҷуз мудохилаи фаврӣ надошт.      Медонем, ки осетиёиҳо гурҷӣ нестанд ва аз авлодони эронитаборҳое ҳастанд, ки дар қарнҳои қадим аз Фароруд ба Русияи ҷанубӣ ва Кавкази шимолӣ муҳоҷират карда ва Ситиваско (сиистонӣ) хонда мешуданд ва ҳанӯз бархе аз вожаҳои порсии бостонро ба кор мебаранд.     То душанбешаб, мошини ҷангии Русия неруҳои гурҷиро аз ду минтақаи худмухтори Осетиёи ҷанубӣ ва Абхазия берун ронда ва гарнизонҳои муҷовири ин ду минтақаро ҳам вайрон сохта ва Путин, ки собит шудааст қудрати аслии Русия аст, барои дидори оворагон ва маҷрӯҳони Осетиёи ҷанубӣ, ки худро аз шаҳрвандони Русия медонанд, ба минтақаи марзӣ рафта буд ва рӯзномаҳо пур аз аксҳои генералҳои Русия буд, ки ба монанди даврони ҷанги сард, шона ба шона дар канори ҳам нишаста ва табодули назар мекарданд. Вазирони умури хориҷаи Фаронса ва Фанлонд (Финляндия) ба Тифлис рафта, то миёнаравӣ кунанд, вале русҳо ба ҳарфҳои онон эътино накарда ва гумон намеравад, ки ба тавсияҳои Президенти Фаронса дар Маскав ҳам, амалан тартибе асар диҳанд, зеро сарони Омрико ва Русия дар ворид сохтани иттиҳом ба якдигар кӯтоҳӣ ва эҳтиёт накардаанд.     Ҷорҷ Буш 11 август гуфта буд: Русия ба ҳамсояаш – як кишвари мустақили дорои ҳокимияти миллӣ ба таҷовуз пардохта ва давлати мунтахаби мардуми Гурҷистонро таҳдид мекунад ва чунин амале дар қарни 21 қобили қабул нест (ишораи Буш ба изҳороти вазири корҳои хориҷаи Русия аст, ки гуфта буд Саакашвили бояд биравад). Чейнӣ, муовини Буш каме тундтар рафт ва гуфта буд: ҳамлаи низомии Русия ба Гурҷистон як таҷовузи ошкор аст ва ин таҷовуз набояд “бидуни посух” бошад.      Карачич дар се чеҳра Расонаҳои Русия дар ҳар вокуниш ба изҳороти Буш гуфта буданд: магар Ироқ як кишвари мустақили дорои ҳокимияти миллӣ набуд, чаро бо гузориши нодуруст (тибқи китоби Рон Сускайнд (Ron Susskind)) ва бидуни иҷозатномаи Созмони Милал онро ишғоли низомӣ кардед, ки бо шумо 8 ҳазор мил фосила дошт. Дар ин замина муқовимати давлати Русия ва се нафар аз генералҳои ин кишвар бо расонаҳои Русия ҳамсадо шуда ва Президент ва вазири мудофиаи Гурҷистонро масъули марги садҳо осетиёӣ ва хароб шудани шаҳри Схинвали дар ҷараёни ҳамлаи шабонаи 7 ва 8 август дониста ва хостаанд, ки ба иттиҳоми ҷиноят бар зидди башарият дастгир ва муҳокима шаванд ва афзудаанд, ки миёни коре, ки Саакашвили карда бо иттиҳоми Радован Карачич, ки ба додгоҳи Лоҳа таҳвил шудааст фарқе нест. Давлати Омрико, ки дар соли 1983 ба ҷазираҳои Гренада ва дар соли 1989 бо Панама лашкар кашид ва Мануэл Нориега, Президенти Панамаро аз Сафорати Ватикан берун овард ва дар Омрико ба 30 сол зиндон маҳкум кард, набояд аз ин ҳарфҳо бизанад. Баҳонаи ҳамла ба Панама қатли як низомии омрикоӣ буд, ки пас аз хуруҷ аз як ресторан ба исти маъмури панамаӣ таваҷҷӯҳе накард ва по ба фирор гузошта буд. Моҷарои муҳокима ва маҳкумияти сарони Гренада ва Саддом Ҳусейн ба дасти Омрико бар касе пӯшида нест.     Владимир Путин, Райиси давлат ва раҳбари ҳизби аксарияти Русия 12 август аз интиқоли ду ҳазор низомии гурҷӣ аз Ироқ бо ҳавопаймоҳои омрикоӣ ба минтақаи даргирии низомӣ дар Гурҷистон интиқод карда, гуфта буд: Омрико бо менталитети даврони ҷанги сард аз таҷовузи Гурҷистон ба Схинвали ва қатли ғайринизомиёне, ки худро шаҳрванди Русия медонанд, ҳимоят кард ва бо ин ҳимоят буд, ки таҷовуз сурат гирифт. Ғарб то кунун кӯшидааст, ки таҷовузгарро қурбонӣ нишон диҳад, яъне сиёҳро сафед ва сафедро сиёҳ ва ин амал, шармовар аст. Путин афзуда буд, ки давлати Омрико бо қарор додани ҳавопаймоҳои худ дар ихтиёри          Гурҷистон, ки низомиёнашро аз Ироқ ба хатти оташ дар Гурҷистон мунтақил кунад, шарики ин ҷанг маҳсуб мешавад. Путин низ сареҳан Саакашвилиро як ҷинояткори ҷанг хонда ва гуфта буд, таҷовузи Гурҷистон як ҷиноят буд ва дифои Русия қонунӣ аст.     Ҳамин тариқ, ва алорағми эъломи таваққуфи муҳориба, ин ришта сари дароз хоҳад дошт. Дар ҳар ҳол, рӯйдоди ҷорӣ суде бузург бар сари роҳи узвияти Гурҷистон дар НАТО ва ё Иттиҳодияи Урупо ба вуҷуд овардааст, зеро ба дасти давлати Маскав баҳонае барои мухолифат ва ҳатто истодагӣ додааст. Рӯйдоди Гурҷистон ҳамчунон бояд ҳушдоре барои кишварҳои шӯравии собиқ бошад, ки барои русҳои муқими онҷо тазъйиқот фароҳам насозанд. Дар тамомии ин кишварҳо ва махсусан дар Қазоқистон ва Эстония ақаллиятҳои рус зиндагӣ мекунанд, ки давлати Маскав масъули дифоъ аз онон ва манофеашон аст. Дар ин замина Эстонияи кӯчак ва узви НАТО осебпазиртар аз боқимонда аст.     Гурҷистон номе аст, ки империяи Эрон (Порсиён) дар қарнҳои пеш аз мелод бар ин сарзамин гузордааст. Дар он замон “Гурҷон” талаффуз мешуд, ки баъдан ба Гурҷистон табдил шуд. Ғарбиҳо, ки ин вожаро ба лотин менависанд “Ҷорҷия” хонда ва талаффуз мекунанд. Империяи Рум ва юнониёни бостон шарқи ин минтақаро (Гурҷистони имрӯз) Иверия ва ғарби онро Колхида мегуфтанд. Гурҷиҳо сарзамини худро Картвелеби мехонанд. Ин сарзамин то 22 декабри соли 1800 (замони шоҳ Павли 1) таҳти ҳимояи Эрон буд. ҶумҳурииГурҷистон, ки дар соли 1991 ва дар пайи фурӯпошии шӯравӣ эъломи Истиқлол кард, дорои се минтақаи худмухтори Осетияи ҷанубӣ (дар шимол) ва Абхазия (Обхез-ҳамсатҳи баҳр) ва Аҷара аст, ки ин ду минтақа дар соҳили Баҳри Сиёҳ воқеъ шудаанд. Шаҳри Тифлис, ки як чаҳоруми аҳолии Гурҷистонро дар худ ҷой додааст, пойтахти он кишвар аст. Сталин ва бисёре аз мақомот ва дипломатҳои шӯравӣ аҳли Гурҷистон будаанд ва Русия дар Гурҷистон ҳаводорони бисёре дорад.      Аз нишасти генералҳои рус то эъзоми неру ва бомбаборон ва билохира оташбас ва истироҳати сарбоз      Аз дидори Путин аз оворагони осетиёӣ, нутқ ва тасмимгирии сарони Кремл, тазоҳуроти Маскав дар пеши Сафорати Омрико ва номидани Саакашвили арӯсаки Омрико то эъломи оташбас аз сӯи Медведев

Ҳадяи муаллиф Ин сайти мустақил ва озод, ҳадяи ночизи муаллифи он ба ҳамаи эрониён, эронитаборҳо ва порсизабонон аст, ки эшонро аз ҷон азизтар дорад; ва хидмате меҳанӣ ва омӯзишӣ, ки хидмат ба Меҳан, ҳамватанон ва эронитаборҳо як вазифа, рисолат ва қарзе аст, ки бояд шариф ва халалнопазир бошад ва дар роҳи анҷоми вазифаи меҳанӣ ниёз ба ҳимояти моддии эҳдоӣ набояд бошад ва нахоҳад буд. Интихоби мавзӯъ барои нигориш ва пешниҳод дар сайт назари шахсии муаллиф аст.