Iranians History on This Day
      имрӯз    дар бораи сайт    дар бораи муаллиф
  рӯз ва моҳи мавриди назарро таъин кунед 
   
(Cyrillic Version)  
    برگرداننده به حروف سیریلیک: دکتر منیژه رحیموا (رحیم زاده) 
 
Баргардон ба хати сирилӣ: доктор Манижа Раҳимзода   


 

 Jul 5 
Рӯзе, ки Қубоди сосонӣ пас аз ихроҷи хазарҳо дастури бозсозии шаҳри Дарбанди Кавказро содир кард
Қубоди Якум, шоҳи сосонии Эрон, пас аз ақиб рондани хазарҳо ба тарафи дигари дарёи Волга ва бозгардондани назму оромиш ба Кавкази шимолӣ, дар моҳи июли соли 527 мелодӣ (мувофиқи ҳисоби муаррихон 5 июл) барои бозсозии шаҳри Дарбанд (воқеъ дар Доғистони имрӯз ва талаффузи имрӯза Дербент) дастур дод ва будҷаи лозимаро ҷудо кард. Вай Хусрави Анӯшервон, валиаҳди худро нозири бозсозии шаҳр таъин кард. Хусрав дар даврони подшоҳии худ ин шаҳрро мустаҳкамтар ва ободтар кард. Дориюши бузург ва Шопури Якум (писари Ардашери Бобакон) дар катибаҳое минтақаҳои эронии Кавказро зикр кардаанд. Шаҳри Дарбанд дар миёни баҳри Мозандарон ва кӯҳҳои Кавказ дар гузаргоҳи ба масоҳати се километрӣ воқеъ шуда ва дар тӯли асрҳо барои ворид шудани қавмҳои муҳоҷир (аварҳо, хазарҳо ва ғ.) ба қаламрави Эрон ва Рум монеъ мешуд. Империяи Рум барои ин амал ҳар сол ба Эрон миқдоре тилло медод. Минтақаи Доғистон, ки як устони (Ҷумҳурии Худмухтор) Федератсияи Русия аст, дар тӯли ҳукумати сосониён, ба ғайр аз ҳукмрони ғайринизомӣ як марзбон дошт, ки дар амал болотарин мақоми минтақа буд. Марзбонони Кавказ пас аз ҳамлаи арабҳо, ба монанди марзбонони Фароруд созмонҳои худро аз байн набурданд, балки мустақилона ва бо кӯмаки ҳукмронони эронии маҳаллӣ то замони сафавия давом доданд. Муқовимати онҳо дар соли 728 мелодӣ дар муқобили арабҳо, ки мақсади ворид шудан ба Доғистони имрӯзаро доштанд машҳур аст ва гӯри кушташудагони ин набард, ки ба “чиҳил қаҳрамон” маъруф аст, ҳанӯз ҳам мавриди эҳтиром мебошад.
    Қубоди Якум дар даврони ҳукумати худ се бор дар солҳои 489, 522 ва 527 мелодӣ хазарҳоро шикаст дод. Шаҳри Дарбанд (дорои 100 то 105 ҳазор нафар аҳолӣ) дар рафти бозсозии даҳаи севуми асри шашуми мелодӣ дорои деворҳое бо баландии 20 метр ва 30 бурҷи мудофиавӣ шуд, ки ин бурҷҳои асосан дар қалъаҳои шимолии шаҳр сохта шуданд, зеро шаҳр аз қисмати ҷанубии он амният дошт. Муаррихи бузурги арманӣ Мовсес Каланкатуатси дар китоби худ “Алуанк” шаҳри Дарбанд ва иёлатҳои эронии Арронро (Озарбойҷон ва Доғистон), Иберия (Гурҷистон ва Абхазия) ва сарзамини худмухтори Арманистонро хеле дақиқ шарҳ додааст. (Албания, ба забони лотинӣ маънии кӯҳистонӣ-ро дорад, ки румиён бахше аз Кавказро хитоб мекарданд). Страбо, қаблан дар китоби худ ба шарҳи минтақаи эронии Кавказ пардохта буд (ин минтақа пас аз 24 аср, дар ҷангҳои се даҳаи аввали асри 19 аз Эрон гирифта шуд).
    
манзараи шаҳри Дарбанд


    
    
    
    
    
Даргузашти Мария Кюри – ихтироъгари радиум
5 июли соли 1934 Мария Кюри донишманди фаронсавии физик, ки ба ҳамроҳи шавҳараш Пйер дар соли 1898 элементи радиоактивии радиумро ихтироъ карданд ва дар тӯли чор сол баъди он кашфиёти худро такмил карданд, даргузашт. Шавҳари ӯ қаблан дар як ҳодисаи ронандагӣ ҳалок шуда буд.
    
Marie Curie


    
    
    
    
Рӯзе ки Венесуэла эъломи Истиқлол кард
Боливар

Венесуэла 5 июли соли 1811 ба шарофати Симон Боливар ба унвони нахустин сарзамини Омрикои Лотин, ки аз мустамликаи Испониё халос мешуд, эъломи Истиқлол кард, ки Рӯзи Милли ин кишвар аст. Вале ин истиқлол дер напоид ва Испониё Боливар ва ҳаммаслакони ӯро ба фирор кардан маҷбур кард.
    Боливар пас аз дидори Урупо, бо ҷанг испониёиҳоро аз Венсеуэла ва чанд кишвари дигари Омрикои Лотин берун ронд. Гарчанде ки Испониё аз соли 1821 дигар тавоноии ҷанг бо Боливарро надошт, вале истиқлоли Венесуэла аз соли 1823 амалӣ шуд.
    Испониёҳо аз соли 1522 мелодӣ дар Венесуэла ҷой гирифта буданд, вале азбаски ин сарзамин манъдани тилло надошт ва испониёиҳо дар ҷустуҷӯи тилло буданд, дар ибтидо аҳамияте ба он намедоданд. Муҳоҷирони урупоӣ, аҳолии маҳаллӣ ва ғуломони сиёҳпӯст, ки асосан дар минтақаҳои шимолии Венесуэла зиндагӣ мекарданд, зиндагии худро бо роҳи кишоварзӣ пеш мебурданд, ки баъд аз кашфи нафт дар ин сарзамин, аз асри 20 вазъият ранги дигар гирифт. Гузашти замон исбот кардааст, ки масоили Венесуэла пас аз кашф ва истихроҷи нафт, ки харидори асосии он Иёлоти Муттаҳидаи Омрико аст, натиҷаи ҳамин нафт мебошад.
    
    
    
    
    
Қимате, ки Фаронса барои мустамликадории Алҷазоир пардохт кард
Абдулқодир Қаҳрамони Миллӣ
Давлати Фаронса дар соли 1830 мақсади тасарруфи Алҷазоирро кард ва панҷуми июли ин сол шаҳри Ал Ҷазира ва минтақаҳои атрофи онро гирифт, вале барои тасарруфи тамоми Ал Ҷазоир маҷбур шуд ба муддати 40 сол биҷангад, ки 17 соли он бо қаҳрамони бузурги ҷанг Абдулқодир (1808-1883) файласуф, сӯфӣ ва андешаманди алҷазоирӣ буд, ки унвони Қаҳрамони миллии алҷазоириҳоро дорад.
    Алҷазоир, ки аз соли 106 пеш аз мелод ҷузъе аз қаламрави империяи Рум буд, дар охирҳои асри 7 мелодӣ замимаи кишварҳои исломӣ шуд. Баъдҳо низ гарчанде, ки таҳти ҳукмронии усмониҳо ва ё қудратҳои урупоӣ қарор мегирифт, аммо аз навъе худмухторӣ бархурдор буд. Ин қисмати Миёназамин аз дер замон соҳилҳои ноамн дошт, ки маркази фаъолияти дуздони баҳрӣ буд ва ин гурӯҳ саранҷом аз сарбозони баҳрнаварди Омрико ва Инглистон шикаст хӯрданд. Дар оғози асри 19 яҳудиён ва бозаргонони алҷазоирӣ бо Наполеон императори Фаронса воми (кредит) андози нақдӣ дода буданд, ки пас аз бадарғаи Наполеон пули худро аз давлатҳои вақти Фаронса дархост мекарданд ва чун дар даҳаи севуми асри 19 барои гирифтани пули худ исрор карданд, Шарли Даҳум, подшоҳи вақти Фаронса барои тасарруфи Алҷазоир омад ва ба ин сарзамин, ки дар тарафи дигари баҳри Миёназамин ба муқобили Фаронса баромада буд, неру фиристод ва дар ниҳоят Алҷазоирро тасарруф кард.
    Пас аз ҷанги ҷаҳонии дувум, алҷазоириҳо барои истиқлол ба по хестанд, то замоне, ки дар соли 1962 ваъда гирифтанд ва дар моҳи июл муваффақ шуданд. Онон панҷуми июли соли 1962 барои он солрӯзи истиқлоли худ эълом карданд, ки 132 сол пеш дар ҳамин рӯз фаронсавиён Ал Ҷазоирро мавриди ҳамлаи низомӣ қарор дода буданд. Ҳамин тариқ, 5 июл Рӯзи Миллии Алҷазоир аст.
    
    
    
    
Табаддулоти генерал Зиёулҳақ дар Покистон
Зиёулҳақ
5 июли соли 1977 генерал Зиёулҳақ фармондеҳи артиши Покистон дар як табаддулоти бидуни хунрезии давлати Зулфиқор Алӣ Бҳутторо, ки бо роҳи интихобот бар сари кор омада буд, соқит ва ӯро зиндон кард, ки сипас ба қатл расонда шуд. Бҳутто Райиси ҳизби мардуми Покистон, собиқ Вазири корҳои хориҷии ин кишвар буд. Бҳутто пас аз ҷудо шудани Покистони шарқӣ (Бангладеш) аз Ҷумҳурии Исломии Покистон, бисёр кӯшиш кард, то кишвар ба парокандагӣ кашида нашавад.
    Покистон нисбат ба умри кӯтоҳи худ аз дигар кишварҳо бештар ба табаддулоти низомӣ рӯ ба рӯ шудааст.
    
    
    
Марде, ки 28 сол Вазири корҳои хориҷии СССР буд ва сабукдӯш шудани ӯ умри СССР низ кӯтоҳ шуд
Андрей Громико
Андрей Громико, ки бо берун шудани ӯ аз доираи сиёсати хориҷии СССР, шӯравӣ аз байн рафт, 5 июли соли 1909 таваллуд шуда, 80 сол умр дид ва ду сол пеш аз фурӯпошии СССР вафот кард. Андрей Громико, ки дар Донишгоҳи иқтисод ва кишоварзӣ таҳсил карда буд, дар 34 солагӣ ҳангоми кор дар комитети марказии партияи камунистӣ диққати Сталинро ба худаш ҷалб кард, ки дар соли 1943 ӯро ҳамчун сафири СССР ба Омрико фиристод ва ба ӯ супориш дод, ки бо ҷузъиёти зиндагонии омрикоиён ва камбудии онҳо шинос шуда, забони англисиро низ ёд бигирад.
    Громико, ки дар Конференсияҳои Теҳрон, Ялта ва Потсдам дар канори Сталин буд, пас аз як давраи кор ба унвони намояндаи СССР дар Созмони Милали Муттаҳид, сафири СССР дар Лондон, муовини Вазири корҳои хориҷӣ ва аз соли 1957 Вазири корҳои хориҷии СССР шуд ва ин вазифаро то соли 1985 дар ӯҳда дошт. Тамоми пирӯзиҳои сиёсати хориҷии шӯравӣ натиҷаи маҳорати ӯ буд. Ба ин нигоҳ накарда, М.Горбачев, ки бо сиёсати худ ба умри шӯравӣ поён дод, Громикоро дар соли 1985 сабукдӯш кард ва ба хотири ин ки бо эътирози камунистҳои қадимӣ дучор нашавад, ӯро ба вазифаи Раиси Шӯрои Олӣ таъин кард, ки ин вазифаи ташрифотӣ буда, ҳеҷ гуна салоҳиятро надошт.
    Муаррихон ҳамақида ҳастанд, ки агар Громико, ки бо номи оқои “нет” дар музокираҳои сиёсӣ бо Ғарб маъруф буд, дар симати Вазири корҳои хориҷӣ боқӣ мемонд, шӯравӣ ба осонӣ аз байн намерафт. Яке аз омилҳои фурӯпошии шӯравӣ дар ин буд, ки дар бозиҳои димпломатӣ бо Ғарб шикаст хӯрд. Ҷойнишинони Громико на ба коммунизм эътиқод доштанд ва на ба шӯравӣ вафодор буданд. Дидем, ки Шеварднадзе ҷонишини Громико ба чи осонӣ аз узвияти ҳизби камунист берун шуд ва Гурҷистонро аз шӯравӣ ҷудо кард, то Райиси Ҷумҳурии он шавад.
    
    
    
    
Ҳадяи муаллиф
Ин сайти мустақил ва озод, ҳадяи ночизи муаллифи он ба ҳамаи эрониён, эронитаборҳо ва порсизабонон аст, ки эшонро аз ҷон азизтар дорад; ва хидмате меҳанӣ ва омӯзишӣ, ки хидмат ба Меҳан, ҳамватанон ва эронитаборҳо як вазифа, рисолат ва қарзе аст, ки бояд шариф ва халалнопазир бошад ва дар роҳи анҷоми вазифаи меҳанӣ ниёз ба ҳимояти моддии эҳдоӣ набояд бошад ва нахоҳад буд. Интихоби мавзӯъ барои нигориш ва пешниҳод дар сайт назари шахсии муаллиф аст.
 



 



 




 
 Contact Author: historian [at] copper.net

 Designed & Developed by: Aftabsoft Co. 2008